#10. Nguồn Gốc Của Ngũ Hành

Đảo quá các diễn đàn Hoa ngữ và hàng loạt các sách cổ thì “Thuyết Âm Dương Ngũ Hành” là học thuyết do phái Âm Dương Gia trong số Chư Tử Bách Gia đưa ra, nhân vật đại diện có Trâu Diễn. Thuyết Âm Dương Ngũ Hành do ai đưa ra thì không có cách nào khảo chứng. Nhưng có thể khẳng định rằng học thuyết này đã có từ rất sớm, không phải là ý tưởng của một cá nhân nào, mà là sự hội tụ, đúc kết từ quan điểm của nhiều học giả.

Quan điểm của cá nhân tôi đối với vấn đề này từ mấy phương diện sau:

Phương diện thứ nhất: Trâu Diễn là nhân vật đại diện của Âm Dương Gia, nhưng nguồn gốc của học thuyết Âm Dương Ngũ Hành lại vô cùng sâu xa. Ngày cả bên Trung Quốc cũng không có tài liệu cụ thể để khảo chứng, trước thời Xuân Thu đã có thuyết Ngũ Hành rất sơ khai, cuối thời Tây Chu cũng có thuyết Ngũ Tài. Có nhiều người nói rằng nó bắt nguồn từ “Hoàng Đế Nội Kinh” thời Tần Hán, nhưng trong “Hoàng Đế Nội Kinh” không hề đề cập rõ ràng đến Âm Dương Ngũ Hành. Âm Dương Ngũ Hành có lẽ đã được dung hợp trước thời Trâu Diễn, đến Trâu Diễn thì được quảng bá và ứng dụng.

Phương diện thứ hai: học thuyết Âm Dương Ngũ Hành xuyên suốt hệ thống lý luận khoa học thời cổ đại. Người xưa cho rằng, thế giới phát triển và biến đổi dưới sự thúc đẩy của hai khí Âm Dương, cái này mất đi thì cái kia sinh ra. Hơn nữa, họ cho rằng các yếu tố cơ bản cấu thành thế giới là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, chúng tương khắc và tương sinh. Vì vậy, các nhà triết học, nhà phát minh thời cổ đại khi nghiên cứu sự vật đều áp dụng lý thuyết này. Học thuyết Âm Dương Ngũ Hành gần như xuyên suốt toàn bộ sự phát triển văn hóa cổ đại của cả Việt Nam lẫn Trung Quốc.

Phương diện thứ ba: học thuyết Âm Dương Ngũ Hành được thể hiện trong tư tưởng Đạo gia. Ngày nay, chúng ta vẫn có thể thấy Thái Cực Bát Quái Đồ trong Đạo gia, và cũng có thể thấy thuyết Âm Dương Ngũ Hành trong Chu Dịch.

Trên đây là những quan điểm của tôi về vấn đề này. Thuyết Âm Dương Ngũ Hành không phải do một người cụ thể nào đưa ra, nguồn gốc của nó rất xa xưa, cũng không có tài liệu cụ thể để khảo chứng. Còn Trâu Diễn là người đã tập hợp tư tưởng của tiền nhân, lĩnh hội và vận dụng, sau đó dựa vào lý thuyết này để bàn luận việc triều chính, do đó mà trở nên nổi tiếng.

Dựa theo quy luật Thái Cực sinh Âm Dương, Âm Dương sinh Tứ Tượng để suy luận thì Ngũ Hành bắt nguồn từ Tứ Tượng, Tứ Tượng phát sinh ra Ngũ Hành. Âm Dương Ngũ Hành là căn cứ năng lượng cho sự tiến hóa toàn ảnh của vũ trụ, càng là sự biến đổi tụ hợp và phân rã của năng lượng Âm Dương đã khai sinh ra thế giới vũ trụ tinh tú.

Sách «Tử Bình Chân Thuyên» đã viết: “Giữa trời đất, chỉ có một Khí mà thôi. Duy có động tĩnh, bèn phân Âm Dương. Có Lão Thiếu, bèn phân Tứ Tượng. Lão là lúc cực động cực tĩnh, là Thái Dương Thái Âm; Thiếu là lúc mới động mới tĩnh, là Thiếu Âm Thiếu Dương. Có Tứ Tượng đó, mà Ngũ Hành đủ trong đó vậy.”

Ngũ Hành thực chất là năm nguyên tố nguyên thủy tụ lại thành vật, mỗi loại có tính chất riêng, có bẩm phú riêng, có vật chủng nguyên thủy riêng, cấu thành linh hồn và tinh tượng bản thể của sự sống vật thể. Ngũ Hành qua lại trong trời đất vũ trụ không ngừng nghỉ, tương hỗ nuôi dưỡng (tư sinh), tương hỗ chế ước, là vật chất cơ bản cấu thành vũ trụ, thực là cội nguồn của tạo hóa. Năng lượng vũ trụ có thể khiến mọi sự vật không ngừng tiến hóa toàn ảnh, và làm cho sự vật xảy ra thay đổi bản chất, vĩnh viễn bị giới hạn vận động trong khuôn khổ thế giới vũ trụ. Ngũ Hành không chỉ quy nạp các sự vật theo tính tương đồng, mà còn mô tả trạng thái biến đổi, quy luật biến đổi, đồng thời còn có thể thể hiện rõ công dụng bản tính của mỗi sinh mệnh.

Nguồn: Tổng hợp từ nhiều tư liệu, có kèm theo quan điểm cá nhân.