【Định vị cơ thể người】 —《Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn – Thiên Sinh Khí Thông Thiên Luận》

Gân dài một tấc, thọ thêm mười năm!
Dưỡng sinh trước hết dưỡng xương, người già xương khô trước!
Dưỡng xương trước hết nắn chỉnh cột sống, cột sống lệch sinh trăm bệnh!
Người lấy xương làm gốc, xương lấy cột sống làm rường cột!
Nắn chỉnh cột sống, dưỡng xương, thì mọi thứ sẽ vào khuôn khổ!

[Giải nghĩa]

Trong《Hoàng Đế Nội Kinh – Tố Vấn – Thiên Sinh Khí Thông Thiên Luận》có viết:
“Cẩn thận hòa hợp ngũ vị, thì xương cốt ngay thẳng, gân mềm dẻo, khí huyết lưu thông, tấu lý (bề mặt da, lỗ chân lông) săn chắc, như vậy thì cốt khí sẽ tinh anh. Cẩn thận tuân theo đạo pháp này, sẽ được hưởng thiên mệnh lâu dài.”

Đoạn này chủ yếu nói về mối quan hệ giữa việc điều hòa ngũ vị trong ăn uống và sức khỏe. “Dân dĩ thực vi thiên” (Dân lấy cái ăn làm trời). Tinh khí của ngũ tạng được nuôi dưỡng nhờ vào ngũ vị trong ăn uống, nhưng nếu dùng ngũ vị quá mức lại gây hại cho ngũ tạng. Ví dụ, vị mặn đi vào Thận, ăn quá mặn sẽ hại Thận, Thận bị tổn thương thì xương không ngay thẳng; vị chua đi vào Can (Gan), ăn quá chua sẽ hại Can, Can bị tổn thương thì gân không mềm dẻo; vị đắng đi vào Tâm (Tim), ăn quá đắng sẽ hại Tâm, Tâm bị tổn thương thì huyết không lưu thông; vị cay đi vào Phế (Phổi), ăn quá cay sẽ hại Phế, Phế bị tổn thương thì tấu lý không săn chắc. Vì vậy, cần chú ý điều hòa ngũ vị trong ăn uống, không nên ăn thiên lệch một vị nào. Khi ngũ tạng được nuôi dưỡng hợp lý, thì xương cốt sẽ khỏe mạnh, gân mạch mềm mại, khí huyết lưu thông, tấu lý chặt chẽ, từ đó sống khỏe và trường thọ. Quan điểm dùng thực phẩm để dưỡng sinh nhưng không ăn uống thái quá đến mức hại thân đã được mọi người nhận thức và nắm bắt rộng rãi.

[Ngữ nghĩa]

“Cốt chính cân nhu, khí huyết lưu thông” (Xương ngay thẳng, gân mềm dẻo, khí huyết lưu thông), câu kinh điển này xuất phát từ 《Hoàng Đế Nội Kinh》, đã nêu lên quan điểm rằng hệ thống gân cốt bình thường và kinh lạc khí huyết lưu thông là nền tảng quan trọng của một cơ thể khỏe mạnh. Nhiều loại bệnh tật của con người hiện đại phần lớn đều bắt nguồn từ “xương không ngay thẳng, gân không mềm dẻo, khí không thông suốt, huyết không lưu chuyển”. Do đó, cần phải hiểu đầy đủ và coi trọng tầm quan trọng cũng như các phương pháp rèn luyện để đạt được “cốt chính cân nhu”.

Ý nghĩa của “Cốt chính” (Xương ngay thẳng)

Xương thuộc hành Thủy, Thủy sinh Mộc. Một khi xương đã ngay thẳng, chúng ta nói về kết cấu của cơ thể: sâu bên trong nhất, xương đóng vai trò làm khung đỡ, rồi trên bộ khung xương đó (giống như một con rối) có các sợi gân bao bọc bên ngoài, lúc này gân có thể trở nên mềm dẻo. Tại sao chỉ nói đến sự “mềm dẻo” (nhu)? Chúng ta nhận thấy, đối với xương, điều quan trọng nhất là sự “ngay thẳng” (chính), nhưng đối với gân, nó lại chuyển thành sự “mềm dẻo” (nhu). Về sự mềm dẻo này, chúng ta có thể quan sát thấy ở nhiều người, khi càng lớn tuổi, cơ thể bắt đầu cứng lại. Trong khi đó, bạn thấy trẻ em, dù là diễn viên xiếc hay người tập nhu thuật, cơ thể có thể uốn cong, gập người thế nào cũng được. Khi càng già, cơ thể bắt đầu cứng lại, nhiều động tác không thể thực hiện được nữa, chủ yếu là do gân không còn mềm dẻo như trước.

“Đứng như tùng, ngồi như chuông, đi như gió, nằm như cung”

Đầu tiên, “cốt chính cân nhu” có nghĩa là phải giữ cho khung xương ngay thẳng và gân mạch mềm mại.

Xương là bộ khung của toàn bộ cơ thể. Khung xương có “vững như bàn thạch”, có phân bổ đều trọng lực toàn thân hay không, chính là điều kiện tiên quyết cho sức khỏe của nó. Kể từ khi con người bắt đầu đi thẳng, cột sống và chi dưới đã phải chịu những tải trọng lực bất thường. Người xưa trong y học và võ thuật rất chú trọng “đứng như tùng, ngồi như chuông, đi như gió, nằm như cung”, đây là hình ảnh mô tả trạng thái của một bộ xương khỏe mạnh. “Đứng như tùng, ngồi như chuông, đi như gió” nhấn mạnh việc phải giữ cho khung xương thẳng trong mọi tư thế hoạt động; còn “nằm như cung” chỉ việc khi ở trạng thái tĩnh cần để gân mạch được thả lỏng, nghỉ ngơi. Cứ như vậy một căng một chùng, có mức độ, thì có thể duy trì hoạt động bình thường của hệ thống gân cốt, đây cũng là tiền đề quan trọng để duy trì sức khỏe tổng thể của con người.

“Ngũ bộ kiện thể thuật”: “Nắn thẳng xương, làm sống động cơ thịt, nuôi dưỡng huyết, điều hòa khí, dưỡng thần.” Chính là “Tinh, Khí, Thần.”

Sau gân, thì nói đến “khí huyết lưu thông”, “khí” và “huyết” được đặt cùng nhau. Khí thì có dinh khí, vệ khí. Huyết thì thuộc dinh âm, chủ yếu thiên về phần Âm. Khí thì thiên về phần Dương. Âm Dương này tồn tại giữa con người. Con người sống bằng một hơi thở. Trời, Đất, Người – trên có Trời, dưới có Đất, giữa có Người. Tinh, Khí, Thần – trên có Thần, dưới có Tinh, giữa có Khí. Vì vậy con người sống bằng một hơi thở. “Cốt khí sẽ tinh anh”, tại sao cốt khí có thể trở nên tốt hơn? Bởi vì, Thận tàng tinh, trong cốt khí có tinh để nuôi dưỡng. Nhờ đó, xương cốt trở nên cứng cáp.

Các kinh mạch và nội tạng của cơ thể đều được “treo” trên bộ khung xương. Gân bám vào và kết nối với xương, tập trung ở các khớp, thông qua sự ràng buộc và liên kết của xương, giúp toàn bộ cơ thể duy trì được hình dạng và vị trí nhất định. Gân bao gồm tất cả các mô mềm bám vào xương như cơ, dây chằng, bao gân, mạc cơ, chủ yếu có tác dụng kết nối giữa các xương. Gân cơ mềm dẻo và đầy đặn ở bề mặt cơ thể và tứ chi, tạo thành một hàng rào chống lại ngoại tà và bảo vệ các mô, cơ quan và tạng phủ của cơ thể. Gân và xương cùng có chức năng bảo vệ các tạng phủ và thông qua các khớp để giúp các chi hoàn thành các hoạt động chức năng khác nhau. Nếu do tư thế không đúng trong thời gian dài hoặc do lao lực mãn tính, dẫn đến tình trạng khung xương không ngay thẳng, các cơ quan nội tạng cũng sẽ bị nghiêng lệch theo, lâu ngày sẽ làm tắc nghẽn kinh mạch và gây ra rối loạn chức năng nội tạng.

Thế nào là “Gân”?

“Gân” là một khái niệm của Trung y, giống như khí huyết, kinh lạc. “Gân” không phải là một thực thể có thể nhìn thấy được trong giải phẫu học Tây y, nhưng nó bao gồm các khái niệm của Tây y như dây chằng, bao gân, mạc cơ.

《Dịch Cân Kinh》viết: “Gân là kinh lạc của con người, nằm ngoài xương khớp, trong cơ thịt; tứ chi xương cốt, không nơi nào không có gân, không nơi nào không có lạc, liên kết toàn thân, lưu thông huyết mạch và là trợ thủ của tinh thần.”

《Dịch Cân Kinh》cũng viết: “Gân co rút thì suy vong, gân mềm dẻo thì khỏe mạnh.” Việc điều chỉnh xương là “chạm vào vị trí xương, dùng thủ pháp để cân bằng lực cơ, giúp xương lệch về đúng vị trí cũ, nhằm đạt được sự cân bằng giữa gân, dây chằng, xương và cơ thịt.” Khi khung xương ngay thẳng, nội tạng có không gian để giãn nở đầy đủ, khí của tạng phủ không bị chèn ép; khi vị trí xương đúng, cơ thể ít bị đau nhức và viêm nhiễm, cơ thể không cần phải tốn thêm năng lượng để sửa chữa, do đó cũng ít mệt mỏi hơn. Nếu cơ thể một người thường xuyên ở trong trạng thái cân bằng và hài hòa, khí huyết của tạng phủ sẽ lưu thông trôi chảy, thì sự trường thọ và khỏe mạnh tất yếu sẽ nằm trong tầm tay.

Vì vậy, gân nằm ngoài xương khớp, trong cơ thịt; ở tứ chi xương cốt, liên kết toàn thân, lưu thông huyết mạch. Khi gân bao bọc toàn thân, xương ngay thẳng, gân mềm dẻo, khí huyết lưu thông, tấu lý săn chắc, cẩn thận tuân theo đạo pháp, ắt sẽ hưởng thiên mệnh lâu dài. Gân chính là mạch sống của cơ thể chúng ta. Tục ngữ có câu: “Gân dài một tấc, thọ thêm mười năm.” Gân dài thì tuổi thọ dài. Gân bị ngắn lại, thì mạng sống khó kéo dài. Sức khỏe, tuổi thọ có mối liên hệ mật thiết với độ dài của gân. Ví dụ, một cuộc khảo sát những người sống trăm tuổi cho thấy hầu hết họ đều có thói quen ngồi xếp bằng, giúp duy trì sự dẻo dai của gân.

Cho nên, khi cơ thể người có gân mềm dẻo và xương ngay thẳng, tự nhiên sẽ khỏe mạnh và trường thọ. “Cốt chính cân nhu” là điều kiện tiên quyết cho sức khỏe con người. Trong “Ngũ bộ kiện thể thuật” do người xưa đề xuất, cần phải: “Nắn thẳng xương, làm sống động cơ thịt, nuôi dưỡng huyết, điều hòa khí, dưỡng thần.”

Thứ hai, hầu hết các bệnh tật đều do “xương không ngay thẳng, gân không mềm dẻo” gây ra.

Trong các y thư cổ, người xưa chia các chứng bệnh về gân thành gân đứt, gân trật, gân giãn, gân cứng, gân co giật, gân teo, gân sưng, gân lật và gân co rút, trong đó gân co rút là một loại. Nói một cách đơn giản, gân co rút là sự ngắn lại của gân, làm hạn chế hoạt động. Tại sao lại bị “gân co rút”? Con người là động vật, nếu không vận động quá lâu sẽ dễ bị co rút gân. Khi gân bị tổn thương, nó sẽ gây ra phản xạ co rút và co giật; ngồi lâu cũng gây ra co rút gân.

Trong Trung y, người ta cho rằng mỗi người đều có một đường đại gân chạy từ cổ xuống lưng, qua eo, đùi, bắp chân, gót chân đến lòng bàn chân. Gân mềm dẻo thì khí huyết lưu thông; khí huyết lưu thông thì khả năng hấp thụ, chuyển hóa và miễn dịch của cơ thể sẽ mạnh mẽ; gân thẳng cứng thì khí huyết bị tắc nghẽn, trăm bệnh từ đó mà sinh ra.

《Đạo Đức Kinh》 có viết: “Người khi sinh ra thì mềm yếu, khi chết thì cứng đơ. Cỏ cây khi sinh ra thì mềm mại, khi chết thì khô héo. Cho nên, kẻ cứng rắn là bạn của sự chết, người mềm yếu là bạn của sự sống.” Cơ thể càng mềm dẻo, sức sống càng mạnh mẽ; cơ thể càng cứng nhắc, sức sống càng suy giảm.

Đạo gia cũng có câu: “Gân dài một tấc, thọ thêm mười năm; xương ngay thẳng gân mềm dẻo, khí huyết tự lưu thông.”

Có thể thấy, gân có mối liên hệ mật thiết với tuổi thọ và sức khỏe của con người.

Nguyên lý dưỡng sinh bằng cách kéo gân

Hiệu quả trực tiếp của việc kéo gân là giảm đau, thải độc, tăng cường chức năng sinh lý; hiệu quả gián tiếp thì không đếm xuể.

Nguyên lý của nó là gì?

Thứ nhất, đường đi của mười hai kinh cân (hệ thống gân) tương đồng với mười hai kinh lạc, do đó nơi nào gân co rút thì kinh lạc cũng không thông, “bất thông tắc thống” (không thông thì đau). Trong quá trình kéo gân, cảm giác đau ở các vùng như háng, mặt trong đùi, khoeo chân (phía sau đầu gối) cho thấy những vùng này bị co rút gân, đồng nghĩa với việc các kinh lạc tương ứng không thông suốt. Kéo gân giúp gân trở nên mềm mại, làm cho các đốt sống bị sai lệch được phục hồi, từ đó “cốt chính cân nhu, khí huyết tự lưu thông”, các chứng bệnh đau, tê, mỏi ở eo, gối, tứ chi và toàn thân sẽ được loại bỏ hoặc thuyên giảm.

Thứ hai, kéo gân có thể đả thông Mạch Đốc và Kinh Bàng Quang ở lưng, điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sức khỏe. Bởi vì Mạch Đốc là nơi hội tụ của các kinh dương, là con đường của nguyên khí. Mạch này thông thì chức năng Thận được tăng cường, mà Thận là gốc của tiên thiên, là nguồn của tinh khí, tinh lực và khả năng sinh lý của con người đều dựa vào chức năng Thận mạnh mẽ.

Mạch Đốc nằm ngay trên cột sống, và tủy sống thông thẳng lên não tủy, do đó các bệnh về cột sống và não bộ có mối liên hệ mật thiết. Mạch Nhâm và Mạch Đốc tạo thành một vòng tuần hoàn trong cơ thể, các loại công pháp muốn đả thông Nhâm Đốc nhị mạch chính là ý này. Kinh Bàng Quang là hệ thống thải độc lớn nhất của cơ thể, cũng là hàng rào quan trọng chống lại phong hàn. Khi Kinh Bàng Quang thông suốt, phong hàn khó xâm nhập, độc tố bên trong được thải ra bất cứ lúc nào, các triệu chứng như béo phì, táo bón, mụn trứng cá, nám da tự nhiên sẽ được loại bỏ hoặc thuyên giảm. Kinh Bàng Quang cũng là nơi có các du huyệt của các tạng phủ, tức là mỗi huyệt trên Kinh Bàng Quang ở hai bên cột sống đều mang tên của một tạng phủ. Việc khai thông Kinh Bàng Quang tự nhiên sẽ có lợi cho tất cả các tạng phủ.

Thứ ba, kéo gân giúp làm mềm và cải thiện ba kinh Can, Tỳ, Thận ở mặt trong đùi. Nhiều sách y học đã giới thiệu rằng khi ba kinh này thông suốt thì chức năng sinh lý của con người sẽ mạnh mẽ. Vì vậy, nam giới muốn tăng cường khả năng sinh lý, phụ nữ muốn chữa trị các bệnh phụ khoa, một trong những phương pháp đơn giản và hiệu quả nhất là kéo gân. Phương pháp này đơn giản, hiệu quả, có thể thực hiện tại nhà và văn phòng, không bị giới hạn bởi thời tiết hay không gian.

Kéo gân vừa là trị liệu, vừa là chẩn đoán. Ví dụ, bất cứ ai khi kéo gân mà bị đau gối và không thể duỗi thẳng, chắc chắn có chứng co rút gân. Gân co rút trước hết cho thấy kinh Can không thông suốt, vì Can chủ về gân, mà kinh Can không thông suốt thì Tỳ Vị cũng sẽ không tốt, vì Can thuộc Mộc, Tỳ thuộc Thổ, Mộc khắc Thổ. Nếu đau ở háng, khoeo chân (phía sau đầu gối) cho thấy Kinh Bàng Quang bị tắc nghẽn, có vấn đề ở lưng.

Bàng quang và Thận là quan hệ biểu lý, cùng chủ về Thủy. Người có Bàng quang không thông suốt thì kinh Thận cũng sẽ không thông, các chứng phù nề, béo phì, tiểu nhiều lần, tiểu đường đều liên quan đến điều này.

“Phương pháp dưỡng sinh bằng cách kéo gân” không phải là việc có thể thấy hiệu quả trong một sớm một chiều, cái khó nằm ở hai chữ “kiên trì”, và cái quý cũng nằm ở “kiên trì”.

Khi đã nhận thức được tầm quan trọng của “cốt chính cân nhu”, chúng ta có thể điều trị cả gốc lẫn ngọn, nhanh chóng loại bỏ bệnh tật.

(1) Trước tiên, sử dụng thuật nắn chỉnh xương khớp và xoa bóp. Một người nếu ở trong tình trạng “tổn thương gân” hoặc “co rút gân” trong thời gian dài, chắc chắn sẽ dẫn đến kết quả “xương không ngay thẳng”. Đối với những bệnh lý về xương này, trước hết phải tìm cách làm cho gân của họ mềm lại, trở lại bình thường, sau đó thông qua “nắn chỉnh xương” để đưa xương về vị trí bình thường. Nhiều bệnh nhân khi được nắn chỉnh xương sẽ nghe thấy tiếng khớp kêu “cắc” một tiếng, và triệu chứng cũng theo đó mà cải thiện hoặc thậm chí biến mất.

(2) Coi trọng phương pháp tự rèn luyện “kéo gân”. Một bác sĩ giỏi sẽ kê ba loại đơn: một là đơn thuốc, hai là đơn dinh dưỡng, và ba là đơn vận động. Nếu bệnh nhân trong quá trình điều trị không phối hợp tập luyện bổ trợ, không chú ý điều chỉnh lối sống, để cho tình trạng “tổn thương gân”, “co rút gân” tiếp tục phát triển, thì dù sau khi điều trị triệu chứng có thể tạm thời cải thiện, bệnh tình cuối cùng vẫn sẽ ngày càng nặng hơn. Vì vậy, trong điều trị lâm sàng, bệnh nhân đau cổ, vai, lưng, chân nhất định phải coi trọng việc tự rèn luyện chức năng bằng cách “kéo gân”, đồng thời phối hợp với các bài tập duỗi gân, để đạt được “cốt chính cân nhu”, từ đó có hiệu quả điều trị tốt nhất. Hiện nay, phương pháp hiệu quả là “phương pháp kéo gân vỗ đập”. Khi “kéo gân”, bệnh nhân cần biết ba điểm:

• Thứ nhất, mặc dù nhiều hoạt động thể thao đều có tác dụng rèn luyện gân cốt, nhưng hầu hết đều chưa đạt đến phạm vi duỗi tối đa của mỗi khớp. Chỉ khi gân được duỗi đến giới hạn tối đa, rồi dùng lực nhẹ duỗi thêm một chút nữa, mới có thể đạt được hiệu quả kéo gân.
• Thứ hai, gân thích ấm và mềm. “Thích ấm” là cần thực hiện trong môi trường ấm áp, ví dụ như sau khi khởi động, đợi cho gân toàn thân ấm và mềm lên rồi mới tiến hành kéo duỗi. “Thích mềm” là phải kéo duỗi một cách từ từ, nhẹ nhàng, không được kéo giật mạnh.
• Thứ ba, việc điều trị “co rút gân” chủ yếu dựa vào việc kéo duỗi gân. Kéo duỗi gân phải được thực hiện theo nhịp điệu căng và chùng, một động tác không nên kéo dài quá lâu, nếu không sẽ ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, làm tích tụ các sản phẩm chuyển hóa, gây ra cảm giác đau mỏi khó chịu.

(3) Việc “giữ thân ngay thẳng” hàng ngày là quan trọng nhất. “Giữ thân ngay thẳng” là trong cuộc sống hàng ngày phải có ý thức duy trì tư thế đi, đứng, ngồi, nằm đúng đắn, hoặc các phương thức vận động đúng. Tục ngữ có câu, “ngồi có tướng ngồi, đứng có tướng đứng”, không thể đứng vẹo vọ, hay vừa ngồi xuống đã vắt chéo chân, mà phải như những người trong y học và võ thuật yêu cầu: “đứng như tùng, ngồi như chuông, đi như gió, nằm như cung”. Trong cuộc sống, có ý thức giữ cho mình ngay thẳng, thường xuyên duy trì các tư thế đúng như ngồi thẳng, đứng thẳng, có thể tránh cho xương bị chịu lực một bên. Thân ngay thẳng thì khí cũng ngay thẳng, đây là phương pháp nắn chỉnh và dưỡng xương đơn giản, dễ thực hiện.

Ngồi xếp bằng cũng giúp cho xương ngay thẳng, gân mềm dẻo. Có thể nói, ngồi xếp bằng là một phương pháp kéo gân tại chỗ an toàn, đã được kiểm chứng qua hàng ngàn năm thực tiễn. Dù là Phật giáo, Đạo giáo hay Yoga đều khuyến khích phương pháp này, nguyên lý của nó nằm ở vai trò quan trọng của gân trong việc duy trì sức khỏe và tuổi thọ. Khi xem TV, đọc sách, hoặc uống trà, trò chuyện, bạn đều có thể ngồi xếp bằng.

Ngoài ra, việc khởi động trước khi vận động và kéo gân sau khi vận động là rất quan trọng. Thực tế, trước khi vận động, cần phải khởi động toàn bộ các khớp, cơ, gân như vận động viên, sau khi khởi động xong lại thả lỏng một chút, như vậy gân cốt mới không bị tổn thương. Đồng thời, mục đích của vận động một là để tăng cường sức khỏe, hai là để nắn thẳng xương và làm mềm gân. Nhiều người đã mắc các bệnh về cột sống cổ, cột sống thắt lưng và bệnh khớp mà không được phục hồi đúng cách, lại vận động trong tình trạng bệnh lý, điều này tương đương với việc gây tổn thương thứ cấp hoặc đa tổn thương cho gân cốt, do đó vận động cũng sẽ không giúp phục hồi.