1. Thể Hàn (Hàn Chứng)

Hàn chứng là hội chứng bệnh lý có tính chất lạnh, do hàn tà bên ngoài xâm nhập hoặc do dương khí cơ thể suy yếu không đủ để làm ấm (dương hư sinh nội hàn).  

• Triệu chứng chính:
  • Chân tay lạnh, sợ lạnh, thích ấm.  
  • Mặt tái nhợt, xanh xao.  
  • Không khát hoặc thích uống nước ấm, uống ít.  
  • Nước tiểu trong và nhiều, phân lỏng, nát.  
  • Ăn uống chậm tiêu.  
  • Môi nhợt, giọng nói nhỏ, ngại nói.  
  • Rêu lưỡi trắng và trơn.  
  • Huyết áp có thể thấp (biểu hiện tương ứng của dương hư, khí hư).  

2. Thể Nhiệt (Nhiệt Chứng)

Nhiệt chứng là hội chứng bệnh lý có tính chất nóng, do nhiệt tà bên ngoài hoặc do dương khí quá thịnh, hoặc âm dịch suy tổn không kiềm chế được dương (âm hư sinh nội nhiệt).  

• Triệu chứng chính:
  • Người nóng, sốt, sợ nóng, thích mát.  
  • Môi đỏ, mặt đỏ hồng.  
  • Khát nước, thích uống nước mát, uống nhiều.  
  • Nước tiểu vàng hoặc đỏ, lượng ít, táo bón.  
  • Nói to, nhanh.  
  • Rêu lưỡi vàng, khô.  
  • Huyết áp có thể cao (biểu hiện tương ứng của Can hỏa thượng viêm, Đàm hỏa nhiễu tâm).  

3. Chân Hàn Giả Nhiệt

Đây là tình trạng bản chất bệnh là Hàn (chân hàn), thường do dương khí suy kiệt, nhưng bên ngoài lại có một số dấu hiệu giống Nhiệt (giả nhiệt). Cơ chế chính là Âm thịnh cách dương (âm hàn quá mạnh đẩy phần dương khí ít ỏi ra ngoài).  

• Triệu chứng đặc trưng:
  • Da có thể nóng nhưng người vẫn sợ lạnh, thích ấm.  
  • Mặt có thể đỏ nhưng bụng và chân tay lạnh giá.  
  • Khát nước nhưng không muốn uống nhiều, hoặc thích uống ấm, uống vào có thể đi tiểu ngay nước tiểu trong.  
  • Mồ hôi lạnh tự chảy ra.  
  • Hơi thở ngắn, gấp, có thể kèm nhịp tim nhanh (do hư dương phù lên).  
  • Phân nát, tiểu trong dài.  

4. Chân Nhiệt Giả Hàn (Nhiệt Quyết)

Ngược lại với Chân Hàn Giả Nhiệt, đây là tình trạng bản chất bệnh là Nhiệt (chân nhiệt), do nhiệt độc nội thịnh hoặc dương khí uất kết bên trong, nhưng bên ngoài lại có một số dấu hiệu giống Hàn (giả hàn). Cơ chế chính là Dương uất nội kết (nhiệt tà mạnh làm dương khí uất trệ không ra được tứ chi).  

• Triệu chứng đặc trưng:
  • Chân tay có thể lạnh nhưng ngực, bụng, lưng lại nóng ấm.  
  • Người có thể cảm thấy lạnh nhưng không chịu được đồ ăn cay nóng.  
  • Hơi thở to và nóng.  
  • Họng khô, rêu lưỡi vàng đen, có gai.  
  • Đại tiện táo kết, hoặc tiêu chảy phân nước mùi thối khẳn (nhiệt kết bàng lưu).  
  • Nước tiểu đỏ, ít.  

“Hàn Gặp Hàn Tắc Tử, Nhiệt Gặp Nhiệt Tắc Cuồng”

• “Hàn gặp hàn tắc tử”: Bệnh Hàn mà dùng thuốc lạnh sẽ làm dương khí suy kiệt, nguy hiểm tính mạng.
• “Nhiệt gặp nhiệt tắc cuồng”: Bệnh Nhiệt mà dùng thuốc nóng sẽ làm nhiệt tà bùng phát, có thể gây rối loạn thần trí.

Điều này đặc biệt quan trọng với các thể “chân giả”, nếu không nhận ra bản chất mà chỉ điều trị theo biểu hiện giả bên ngoài thì hậu quả sẽ rất khôn lường.